Nükleer Enerjide İnsan Faktörü

Slayt1

İnsan Faktörü

Kısaca, makina ve bunu çalıştıranlar arasındaki ara yüz “insanfaktörü” olarak tanımlanmaktadır. Nükleer santral gibi karmaşık bir tesiste, yapılan işlerin önemli bir kısmı makinalar tarafından yerine getirilmektedir. Fakat sistemin bir bütün olarak güvenilirliği ekipmandan daha çok bireylere bağlı bulunmaktadır. Böylesi karmaşık tesislerde çalışan bir kişinin performansı, onun kabiliyetlerine, sınırlamalarına ve davranışlarına, kendisine verilen talimatların ve eğitimin kalitesiyle ilişkilidir. Zira dünyanın en büyük nükleer tesis kazasına sahne olan Çernobil santralinde işletme prosedürlerinin ve talimatların bozuk kalitesi ve çelişkili yapısı, işletme personeline ağır bir sorumluluk verirken, ölçüm sistemi ve kontrol odası yerleşimi de güvensiz reaktör koşullarını belirlemede zorlukların oluşmasına neden olmuştur.

Kaza şartları altında, bir operatör, düzeltici müdehaleyi gerçekleştirmeden önce olayın doğasını teşhis ederken hatalar yapılabilmekte ve bunlar çoğunlukla prodesür hatalarından veya yanlış yorumlanan ölçüm sonuçlarından kaynaklanmaktadır. İnsan hataları bu bakımdan dört sınıfa ayrılabilir.

  • Kazaya yanlış teşhis koymak ve santralden gelen bilgiler bu teşhisle çelişse bile müdehaleye devam etmek. Bu durum çoğunlukla operatör, kaza gelişiminin ilk başlarında sabit bir karar alırsa ve tutarsız bilgiyi de bir ölçüm hatası olarak kabul ederse oluşmaktadır.
  • Bir operatörün müdehale kararını çoğunlukla herhangi bir teknik nedene dayandırmadan değiştirmesi. Bu sistematikten yoksun hata, ani ve hayati bir karar verme zorunluluğunun getirdiği stresle oluşmaktadır.
  • Üçüncü neden ise kısa-dönemli hafızanın getirdiği sınırlamalardan kaynaklanmaktadır. Ölçüm cihazlarından okunan değerlerin ve prosedür bilgilerinin kıza bir zaman sürecinde hatırlanabilmeleri için belirli aralıklarla tekrar edilmesi gerekmektedir. oysaki kaza koşullarının stresi altında, böylesi bilgiler unutlulmaktadır.
  • Zamanla, operatörler, sistem etkileşimlerinin ve tepkilerinin basitleştirilmiş bir zihinsel tasvirini oluşturarak tesisin normal işletme davranışına karşı bilinçaltında hızlı ve doğru müdehalelerde bulunmayı öğrenmektedir. Fakat reaktör anormal bir olay yaşarsa, operatörler santralin bilinmedik davranışı ve kendi beklentileri arasındaki farkları tanımakta başarısız olmakta ve yanlış müdehalede bulunmaktadır.

Sonuçta kazaya götüren bir olaylar zinciri oluşturduğunda, operatörler;

  • Bir vakanın oluştuğunu anlamakta,

  • Vakanın doğru şekilde teşhis edilmesinde ve uygun müdahalenin tanımlanmasında,

  • Zamanında ve uygun düzeltici faaiyetleri yapmada, başarısız olabilmektedirler.

 

Kazaların incelenmesinden görüldüğü gibi, bir nükleer tesisin işletme sürecinin her evresinde insan hatalarından kaynaklı sorunlar oluşabilmektedir. Ancak bu hataları belirlemek ve önlemek için nasıl ki makinaların güvenilrliği sürekli denetlenmek ve incelenmek gerekmekteyse, çalışanların da güvenilirliğinin aynı şekilde denetlenmesi zorunlu bulunmaktadır.

 

 

Reklamlar